Bạn đã bao giờ thực sự nhìn một con chó, và thấy trọn vẹn “tính chó” của nó chưa? Phần lớn thời gian, ta nhìn sự vật qua tấm màn của suy nghĩ và quan niệm sẵn có, hiếm khi thực sự thấy chúng như chúng đang là.
Bài này khám phá 2 cách nhìn thế giới — qua sự chia cắt và qua sự toàn vẹn — và tại sao cách nhìn đó lại ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe.
Trẻ em nhìn mọi thứ như lần đầu tiên
Trẻ nhỏ thường nhìn sự vật với ánh mắt tươi mới — mỗi lần nhìn đều như lần đầu. Người lớn thì khác: “nếu đã thấy một con chó, coi như đã thấy tất cả.” Ta nhìn qua suy nghĩ và quan niệm nhiều hơn là qua chính đôi mắt. Suy nghĩ trở thành tấm màn ngăn cản ta thấy sự vật với ánh mắt mới mẻ.
Nhưng nếu thực sự nhìn kỹ — một con chó, con chim, cái cây, đóa hoa — tất cả đều kỳ diệu theo cách riêng. Sự vật không thay đổi khi ta thay đổi cách nhìn — nhưng cách ta nhìn quyết định những gì ta thấy.
Cơ thể bạn là một điều kỳ diệu bị lãng quên
Hãy nghĩ về việc ăn uống: một hoạt động rất bình thường, nhưng khả năng cơ thể tiêu hóa thức ăn và chuyển hóa thành năng lượng là một quá trình phi thường, được tổ chức và điều tiết tinh vi ở mọi cấp độ. Gan — cơ quan nội tạng lớn nhất — thực hiện hơn 30.000 phản ứng enzyme mỗi giây để duy trì cân bằng chuyển hóa. Cơ thể bạn gồm hơn 10 nghìn tỷ tế bào, tất cả bắt nguồn từ một tế bào duy nhất, có khả năng tự tổ chức và tự chữa lành ở mọi cấp độ.
Ta hiếm khi nghĩ về những điều này cho đến khi bị bệnh hoặc chấn thương — khi đó mới nhận ra những gì cơ thể vẫn làm được trước đây quý giá đến nhường nào.
Cảm giác tách biệt: một “ảo giác của ý thức”
Nhà khoa học Albert Einstein từng viết trong một lá thư an ủi người cha mất con: mỗi con người là một phần của tổng thể “Vũ trụ”, nhưng lại trải nghiệm bản thân như thể tách biệt khỏi phần còn lại — đây chỉ là một dạng ảo giác của ý thức, giống như một nhà tù giam hãm ta trong ham muốn cá nhân và tình cảm hẹp hòi với vài người gần gũi nhất. Nhiệm vụ của chúng ta là giải phóng bản thân khỏi nhà tù này bằng cách mở rộng vòng tròn của lòng từ bi để ôm trọn mọi sự sống.
Ta đúng là “tách biệt” theo nghĩa cuộc đời mỗi người giới hạn trong một khoảng thời gian và một cơ thể cụ thể. Nhưng đồng thời, tất cả chúng ta cũng chỉ là những gợn sóng thoáng qua trên một đại dương toàn vẹn lớn hơn — có mặt rồi biến mất trong khoảnh khắc.
Xem thêm
Nghe Jon Kabat-Zinn chia sẻ thêm về cách chánh niệm thay đổi cách ta nhìn sự vật.
Những điều cần nhớ trong bài
- Ta thường nhìn sự vật qua suy nghĩ và quan niệm sẵn có, hiếm khi thấy chúng như chúng đang là.
- Cơ thể con người là một điều kỳ diệu (10 nghìn tỷ tế bào, khả năng tự chữa lành) mà ta thường bỏ qua.
- Cảm giác “tách biệt” chỉ là ảo giác của ý thức — thực chất mọi sự sống liên kết trong một tổng thể.
- Mở rộng góc nhìn từ chia cắt sang toàn vẹn có thể thay đổi cách ta đối diện với vấn đề sức khỏe.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để “nhìn mọi thứ như lần đầu” trong đời sống bận rộn?
Có thể bắt đầu bằng cách dừng lại vài giây trước một vật quen thuộc (một tách trà, một cái cây) và tự hỏi: mình có thực sự đang thấy nó, hay chỉ đang thấy khái niệm về nó?
Ảo giác về sự tách biệt có nghĩa là cá tính riêng của tôi không có thật?
Không hoàn toàn. Theo tài liệu nguồn, mỗi người vẫn có sự độc đáo riêng (giới hạn trong thời gian và không gian), nhưng đồng thời cũng là một phần của một tổng thể lớn hơn — cả hai đều là những khía cạnh thật của thực tại.
Cách nhìn này có ứng dụng thực tế gì cho sức khỏe không?
Có. Theo tinh thần MBSR, nhìn vấn đề sức khỏe từ góc độ toàn vẹn (thay vì chỉ là “cơ thể bị hỏng một bộ phận”) giúp mở ra khả năng chữa lành toàn diện hơn, kể cả khi không thể chữa khỏi hoàn toàn.
Tôi có cần tin vào quan điểm của Einstein về vũ trụ để áp dụng bài học này không?
Không cần. Đây chỉ là một cách diễn đạt để minh họa nguyên tắc — bạn có thể tự trải nghiệm cảm giác kết nối/toàn vẹn qua chính thực hành chánh niệm của mình.
