Xem nhanh trong 1 phút
5 ý chính
- Cứ coi như gãy: hướng dẫn sơ cứu quốc tế 2025 của Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ (IFRC) khuyên mọi chấn thương ở tay chân nên xử lý như gãy xương cho tới khi chụp phim. Đứng được, đi được chưa chắc đã không gãy.
- Làm thế nào: giữ yên chỗ đau, đỡ bằng tay hoặc nẹp tạm bằng bìa cứng, tạp chí cuộn, khăn gấp, đúng ở tư thế đang có. Đừng tự kéo, tự bẻ cho thẳng. Chườm lạnh qua lớp khăn, mỗi lần không quá 20 phút – lâu hơn có thể hại da. Chỉ chườm lạnh, không chườm nóng.
- Gọi 115 hoặc 113 khi đau, sưng nhiều, tay chân cong lệch rõ, có dấu hiệu sốc, hoặc nghi gãy xương đùi – riêng máu chảy từ xương đùi đã có thể nguy hiểm tính mạng. Xương đâm thủng da: cầm máu trước, không ấn xương vào lại.
- Đừng đắp lá, bó thuốc: một bé gái 5 tuổi gãy xương cẳng chân được bó bột, gia đình khoét bột đắp lá, xương không liền, nhiễm trùng, bé mất một đoạn xương (Báo Đại biểu Nhân dân, 9/2025). Tháng 2/2026, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 phải mổ cắt mô hoại tử cho một người tự đắp lá sau chấn thương vai.
- Phim chụp lần đầu có thể bỏ sót gãy xương nhỏ, nhất là xương cổ tay. Phim bình thường mà bác sĩ vẫn nghi thì chụp lại hoặc chụp cộng hưởng từ theo hẹn.
Cái giá phải trả và thứ đổi lại
💸 Cái giá
Không tốn tiền. Một tấm bìa cứng, tờ tạp chí cuộn lại hay khăn gấp để đỡ; một túi đá hay đồ lạnh bọc qua lớp khăn để chườm.
🎯 Đổi lại được gì (theo sách)
Không làm xương lệch thêm, không làm tổn thương thêm mạch máu, thần kinh, đỡ đau, đỡ sưng. Mọi chấn thương ở tay chân nên xử lý như gãy xương cho tới khi chụp phim; đứng được, đi được chưa chắc không gãy. Chườm lạnh mỗi lần tối đa 20 phút; lâu hơn có thể hại da. Mức bằng chứng: B.
Ở Việt Nam: luật, số liệu, vụ việc
📅 Thông tin cập nhật đến:
- Ở Việt Nam: Báo Đại biểu Nhân dân 21/9/2025: một bé gái 5 tuổi gãy xương chày được bệnh viện tỉnh bó bột, gia đình khoét lỗ trên bột để đắp lá; xương không liền, nhiễm trùng mạn tính, phải cắt lọc, mất một đoạn xương chày, được các bác sĩ ghép xương mác có cuống mạch; bác sĩ khuyên trẻ gãy xương, viêm xương phải đến cơ sở y tế có chuyên môn, các cách dân gian như khoét bột, đắp lá có thể khiến xương không liền, biến chứng nặng.
- Đại biểu Nhân dân 15/2/2026: BV Trung ương Quân đội 108 điều trị người bệnh 56 tuổi chấn thương vai trái, tự đắp lá theo lời mách, bị viêm mô bào lan tỏa, phải mổ cắt lọc mô hoại tử; bác sĩ: "không nên tự ý đắp lá hay áp dụng các phương pháp điều trị theo kinh nghiệm truyền miệng sau chấn thương"; sơ cứu theo nguyên tắc nghỉ ngơi, chườm lạnh 48 giờ đầu, băng ép nhẹ, kê cao.
- Gọi 115 hoặc 113 khi đau, sưng nhiều, có dấu hiệu sốc, nghi gãy xương đùi, chi lệch rõ.
Luật, mức tiền và lãi suất có thể đã thay đổi sau ngày cập nhật. Trước khi làm theo, hãy kiểm tra văn bản gốc hoặc hỏi cơ quan có thẩm quyền.
Lưu ý khi áp dụng
Mức B vì đây là cách làm được công nhận; kéo nẹp trước viện cho gãy xương đùi chỉ có một nghiên cứu hồi cứu, nắn trước hay cố định nguyên tư thế không có bằng chứng. Không dùng: số 120, chi tiết NICE (cộng hưởng từ cho gãy cổ xương đùi, xương thuyền), tỷ lệ trung vị 20% của Cochrane, tiêu chuẩn ACR khớp gối – chỉ nói gọn "phim X quang lần đầu có thể bỏ sót, bác sĩ vẫn nghi thì chụp lại hoặc chụp cộng hưởng từ theo hẹn". Không nói chuyện nắn tại chỗ khi ở vùng xa (chỉ người được huấn luyện). Không nhắc canxi, hút thuốc, giám định thương tật (tập khác). Tránh trùng tập 179 (người ngã: đừng vội xốc dậy) và 212 (garô). Không tên thầy lang, cơ sở bó thuốc, tên bệnh nhân. Không nói "thuốc nam không có tác dụng gì" (Vinmec chỉ ghi không làm liền xương – [snippet]).
Làm ngay hôm nay
- Nghi gãy: giữ yên, đỡ bằng vật cứng
- Chườm lạnh qua khăn, dưới 20 phút một lần
- Không tự nắn, không nhờ nắn
- Không đắp lá, không khoét bột
- Nặng, gãy đùi: gọi 115 hoặc 113
Câu hỏi để tự kiểm tra: Nhà bạn có ai từng đi bó thuốc khi bị gãy xương chưa?
Ảnh đúc kết (lưu lại để nhớ)

📚 Đọc thêm / đồ dùng gợi ý: Túi sơ cứu y tế gia đình để sẵn trong nhà (link tiếp thị) Ensado có thể nhận hoa hồng, giá của bạn không đổi.
Nguồn và ghi công
Bài dịch, rút gọn và bổ sung thông tin Việt Nam từ 高性价比人生指南 (mục 13.41, đã dịch và rút gọn) của tác giả eternity4719, phát hành theo giấy phép CC BY 4.0. Ensado đã chỉnh sửa so với bản gốc: dịch sang tiếng Việt, rút gọn, thay số liệu Trung Quốc bằng luật và số liệu Việt Nam khi có. Tên tiếng Việt “Cẩm nang sống đáng đồng tiền” do Ensado đặt.
Nguồn Việt Nam và nghiên cứu được dẫn: IFRC International First Aid, Resuscitation and Education Guidelines 2025; Báo Đại biểu Nhân dân (21/9/2025, 15/2/2026).



