Module 6 · Phương Pháp Luận Đoán Quẻ

Cách Gieo Quẻ: Cỏ Thi Và Đồng Xu

Mở đầu Module 6 — bước thực hành đầu tiên: làm sao để có 1 quẻ dịch trong tay.

Có 2 cách gieo quẻ phổ biến để lập ra 1 quẻ dịch 6 hào: cỏ thi (cách cổ truyền, dùng 50 cọng cỏ thi qua một quy trình chia đếm phức tạp) và đồng xu (cách hiện đại, đơn giản hơn nhiều, dùng 3 đồng xu tung 6 lần liên tiếp để xác định 6 hào từ dưới lên). Cả 2 cách đều dựa trên nguyên tắc ngẫu nhiên có kiểm soát để “hỏi” quẻ.

50 cọng, cách cổ truyền Cỏ thi
3 đồng, tung 6 lần Đồng xu
1 quẻ 6 hào Kết quả
Đồng xu Độ phổ biến ngày nay

Gieo Quẻ Bằng Cỏ Thi

Đây là cách cổ truyền nhất, được nhắc đến trong Hệ Từ Truyện: dùng 50 cọng cỏ thi (thường thay bằng que tre trong thực hành hiện đại), qua nhiều bước chia, đếm, bỏ bớt theo quy tắc nghiêm ngặt để cho ra 1 trong 2 kết quả (Âm hoặc Dương) cho mỗi hào. Quy trình này khá phức tạp và mất thời gian (có thể hơn 15-20 phút cho 1 quẻ đầy đủ), ngày nay ít người thực hành đầy đủ.

Gieo Quẻ Bằng Đồng Xu — Cách Phổ Biến Ngày Nay

Dùng 3 đồng xu giống nhau, quy ước 1 mặt là Dương (thường là mặt có chữ/số), 1 mặt là Âm (mặt hình/hoa văn). Tung cả 3 đồng cùng lúc, đếm số mặt Dương xuất hiện: 3 mặt Dương = hào Dương động (sẽ biến thành Âm); 2 Dương 1 Âm = hào Dương tĩnh; 1 Dương 2 Âm = hào Âm tĩnh; 0 Dương (3 Âm) = hào Âm động (sẽ biến thành Dương). Lặp lại 6 lần, từ hào 1 (dưới) đến hào 6 (trên), ta có đủ 1 quẻ.

Hào Động Là Gì? Vì Sao Cần Phân Biệt?

Kết quả gieo quẻ bằng đồng xu không chỉ cho biết hào là Âm hay Dương, mà còn cho biết hào đó là “động” (sẽ biến đổi) hay “tĩnh” (giữ nguyên). Đây chính là khái niệm Biến đã học ở bài 3.2 — chỉ hào động mới tạo ra quẻ biến khi luận đoán. Bài 6.3 sẽ đi sâu vào cách luận đoán khi quẻ có hào động.

Minh Hoạ

Bó cỏ thi (50 cọng) — dụng cụ gieo quẻ cổ truyền nhất, được nhắc đến trong Hệ Từ Truyện.

3 đồng xu — dụng cụ gieo quẻ phổ biến, nhanh gọn hơn cỏ thi rất nhiều.

Video Minh Hoạ

Nguồn: YouTube — hướng dẫn chi tiết dụng cụ và cách gieo quẻ bằng đồng xu. Video bên thứ ba, chỉ dùng minh hoạ thêm.

Những Điều Cần Nhớ

2 cách gieo quẻ phổ biến: cỏ thi (cổ truyền, 50 cọng) và đồng xu (hiện đại, 3 đồng).
Đồng xu: tung 3 đồng 6 lần, đếm số mặt Dương để xác định từng hào từ dưới lên.
3 Dương = hào Dương động; 2D1A = Dương tĩnh; 1D2A = Âm tĩnh; 0D (3A) = hào Âm động.
Hào động là hào sẽ biến đổi khi luận đoán — khái niệm quan trọng cho bài 6.3.

Câu Hỏi Thường Gặp

Có cần dùng đúng cỏ thi thật không, hay có thể thay thế?

Có thể thay thế bằng que tre, tăm, hoặc bất kỳ vật dụng đồng nhất nào có thể chia đếm được — quan trọng là tuân thủ đúng quy trình chia/đếm, không nhất thiết phải là cỏ thi thật.

Đồng xu cổ (đồng xu Trung Hoa) có bắt buộc không?

Không bắt buộc, chỉ cần 3 đồng xu giống hệt nhau (cùng kích thước, cùng 2 mặt phân biệt rõ ràng) là đủ dùng được, không cần đồng xu cổ chuyên dụng.

Vì sao 3 mặt Dương lại là hào “động” chứ không phải hào “tĩnh”?

Đây là quy ước truyền thống: quy luật Âm Dương cho rằng khi 1 trạng thái đạt đến cực điểm (3/3 đồng cùng là Dương, hoặc 0/3 tức toàn Âm) thì có xu hướng chuyển hoá sang trạng thái đối lập — nên các trường hợp “cực đoan” (toàn Dương hoặc toàn Âm) được xem là động, còn trường hợp “cân bằng” (2-1) được xem là tĩnh.

Gieo quẻ có phải lúc nào cũng ra hào động không?

Không, tuỳ vào kết quả ngẫu nhiên mỗi lần tung mà có thể ra 0, 1, hoặc nhiều hào động — thậm chí có thể gieo được quẻ không có hào động nào (toàn bộ 6 hào đều ở kết quả 2-1).

Nguồn tham khảo: Nguyễn Hiến Lê – Kinh Dịch – Đạo Của Người Quân Tử · Ngô Tất Tố – Kinh Dịch Trọn Bộ · Thu Giang – Nguyễn Duy Cần – Chu Dịch Huyền Giải · Richard Wilhelm (Cary F. Baynes dịch Anh ngữ) – The I Ching or Book of Changes.